Kroniek natuur en milieu – 1800-1850




1800
De term Biologie voor het eerst genoemd en gedefinieerd in het te Leipzig verschenen boek van de arts Carl Friedrich Burdach (1776-1847). Onafhankelijk van Goethe (1796) stelde hij in deze publicatie ook de term morfologie voor. Andere bronnen noemen de Parijse zooloog G. L. Buffon (1707-1788) als eerste gebruiker van de term biologie in 1802. Daarnaast worden ook Gottfried Reinhold Treviranus (Biologie oder Philosophie der lebenden Natur, 1802) en Jean-Baptiste Lamarck (Hydrogéologie, 1802) als “uitvinders” van het begrip biologie genoemd. Als woord verschijnt het voor het eerst in de titel van Volume 3 van Michael Christoph Hanov's Philosophiae naturalis sive physicae dogmaticae: Geologia, biologia, phytologia generalis et dendrologia, uitgegeven in 1766.

1801
Ontginning van de duinen ten noordoosten van de Scheveningse weg door Willem Heytfeld, de Bataafse boer genoemd.

1802
Allard Philip Reinier Carel van der Borch van Verwolde (1766-1836) zendt aan de Nationaale Nederlandsche Huishoudelyke Maatschappye “Proeven wegens het aanleggen van onbebouwde gronden tot dennen- of sparre-bosschen”.

1802
Het “Nader en meer uitvoerig verslag van 's Lands nieuwe stoom-machine te Hellevoetsluis in 1802, onder directie van Jan Blanken Jansz” verschijnt.

1803
De Fransman Claude Chappe (1763-1805) verbindt in 1794 Parijs en Lille met optische telegrafen. Om de vijftien kilometer staan seintoestellen die met verrekijkers worden waargenomen. De afstand van 220 kilometer tussen Parijs en Lille kan zo in dertien minuten overbrugd worden. De Chappe lijn van Parijs naar Lille wordt in 1803 doorgetrokken naar Brussel. In 1810 komt een aftakking naar Antwerpen en Vlissingen.

1804
Bouw van de eerste stoomlocomotief door Richard Threvithick (1771-1833).

1805
In het Magazijn van kunst en smaak verschijnt “Over het regenwater, 't welk met loodstof bezwangerd is” door Willem van Barneveld.

1806
Topografisch Bureau als onderdeel van het Depot-Generaal van Oorlog opgericht. Dit is de voorloper van de huidige Topografische Dienst die in 1932 is opgericht.

1807
De straatweg tussen Amsterdam en 's Gravenhage komt gereed.

1807
Opheffing van de landbouwonderneming Middenduin tot exploitatie van het Zwarte Veld bij Overveen. In 1794 is deze ontginningsmaatschappij door Haarlemmers gesticht.

1807
Voltooiing van de inpoldering van de Zevenhuizerplas die in 1800 begonnen was.

1808
Oprichting van het Koninklijk Nederlands Instituut van Wetenschappen, Letteren en Schoone Kunsten. Later Koninklijke Academie van Wetenschappen genoemd.

1809
Aanvang met het graven van de Dedemsvaart ter ontginning van het veengebied. Koning Lodewijk Napoleon verleende consessie tot ontginning.

1809
De schorren boven Goes bedijkt waardoor het eiland Wolphaartsdijk wordt verbonden met Zuid-Beveland. Deze Lodewijkspolder, ongeveer 1400 ha groot werd in 1815 herdoopt tot Wilhelminapolder.

1809 (16 april)
Besluithoudende bepaling ter Bevordering van het Ontginnen van Woeste Gronden.

1810 (10 mei)
Eerste Markenwet. Zij bepaalde dat alle woeste gronden, in het bezit van een marke of gemeente zouden worden verdeeld indien de meerderheid van de rechthebbenden daartoe besloot.

1810
In 1810 vindt James Raham in Engeland het draineren uit met platte en holle gebakken aarden tegels, welke uitvinding in 1843 gecompleteerd wordt door de ontdekking van een methode om machinaal aarden buizen uit één stuk te maken.

1811
Als gevolg van een keizerlijk decreet van 21 oktober wordt besloten tot de invoering van het kadaster naar Frans model. Een nieuw belastingstelsel maakt de nauwkeurige registratie van het grondbezit noodzakelijk. Het duurde tot 1832 voordat de metingen klaar waren en het Nederlands kadaster officieel ingevoerd kon worden.

1811
De Hoogeschool van Franeker wordt door Napoleon opgeheven.

1812 (27 februari)
Pieter Harting geboren

1812
Hoogeschool van Harderwijk opgeheven. In 1735 promoveerde Linnaeus in de medicijnen aan deze hogeschool.

1813
Nationaal Park 1813 op de Lemelerberg ingericht. Genoemd naar de oorspronkelijke bedoeling er een natuurmonument van te maken ter herinnering aan de in 1813 herwonnen onafhankelijkheid.

1814
Enkele Noordse woelmuizen in De Bilt gevangen. Dit zijn volgens C.Nicatus (1822) de eerst vondsten van deze soort in Nederland.

1814
Theodorus van Swinderen (1784-1851) wordt hoogleraar in de natuurlijke historie aan de Universiteit van Groningen.

1814 (11 juli)
Wet op de Jagt en de Visscherij.

1815 (18 juni)
Slag bij Waterloo.

1815 april
Enorme uitbarsting van de vulkaan Tambora op het eiland Sumbawa. Naar schatting verloren 12.000 mensen direct het leven. Een aantal van 80.000 tot 177.000 stierven ten gevolge van hongersnoden omdat oogsten mislukten en landbouwgronden onbruikbaar raakten.

1816
Dit jaar wordt ook wel het jaar zonder zomer genoemd. Overal ter wereld vinden extreme weerssituaties plaats, zoals sneeuwval in hartje zomer in Nederland. Dit alles wordt veroorzaakt door de uitbarsting van de vulkaan Tambora in 1815, waarbij veel het stof in de atmosfeer terecht is gekomen.

1817
Begin gemaakt met de aanleg van 's lands Plantentuin te Buitenzorg. Thans Kebun Raya te Bogor geheten.

1818
Maatschappij van Weldadigheid opgericht met het doel armlastige stadsbewoners op ontginningsgestichten weer aan het werk te krijgen. Hieruit kwam de stichting van de kolonies Frederiksoord, Willemsoord en Wilhelmina's oord uit voort.

1819
In het voorjaar een begin met de aanleg van het Noord-Hollands kanaal tussen Amsterdam en Den Helder. Op 12 november 1823 in gebruik gesteld voor de binnenvaart

1819 (6 februari)
Ingevolge Koninklijk Besluit was het verboden oesters te oogsten van 26 februari tot 1 oktober

1820
's Rijks Museum van Natuurlijke Historie te Leiden opgericht. Sinds 1989 onder de naam Nationaal Natuurhistorisch Museum en vanaf 1998 Naturalis.

1820
De straatweg Amsterdam-Utrecht komt gereed.

1821
Eerste verharde weg in Overijssel

1822
Genootschap ter bevordering der natuurlijke historie te Groningen opgericht.

1822
Publicatie van "Verhandeling ter beantwoording der vrage: Eene naauwkeurige naamlijst der zoogende dieren, der vogelen en der amfibieen, die natuurlijke en niet van elders overgebragte inwoners deezer landen zijn" van J.A. Bennet en G. van Olivier (1822-1826).

1823
Japanse duizendknoop als sierplant in Nederland ingevoerd. Als jaar van inburgering wordt 1886 gegeven.

1823
Eerste verharde weg in Drenthe.

1824
Het Koninklijk Besluit van 31 januari 1824 ‘rakende de vergunningen ter oprigting van sommige fabrijken en trafijken’ is een voorloper van de Hinderwet van 1875.

1824
In Engeland de Society for Prevention of Cruelty to Animals opgericht.

1824
Door bemoeienis van Koning Willem I kwam de eerste stoombaggermolen klaar. De koning liet hem gelijk de haven van Antwerpen uitdiepen.

1825
Bij St. Annaland op Tholen komen 38 Grienden in ondiep water terecht. Op één na worden alle afgeslacht door de plaatselijke bevolking

1825
Simon Bolivar vaardigt een decreet uit dat het doden van Vicuna's verbiedt.

1825 februari Het kustgebied van België, Nederland, Noord-Duitsland, Noorwegen en Zweden wordt getroffen door een zware storm die drie dagen aanhield en een zeer grote ravage aanricht.

1826
Eerste Driehoeksmossel waargenomen.

1826
Door overbejaging is er geen vaste populatie Wilde Zwijnen meer in Nederland.

1826
Laatste bever doodgeslagen bij Zalk. Het opgezette exemplaar bevindt zich in het museum Natura Docet in Denekamp.

1826
Ontstaan van de oudst gekende foto (heliograph) door Joseph Nicéphore Niepce (1765-1833)

1827
James Simpson construeert een zandfilter om drinkwater te zuiveren. Het wordt wel de belangrijkste bijdrage van het millennium aan de volksgezondheid genoemd.

1827
Eerste verharde weg in Groningen en Friesland.

1829
Op initiatief van koning Willem I starten duinontginningen in de Castricumse duinen en in Meijendel (een staatsonderneming).

1829
Rijksherbarium gesticht in Brussel, in 1830 overgebracht naar Leiden.

1830 (4 oktober)
Op 4 oktober 1830 wordt België onafhankelijk, voor die tijd is België onderdeel van Het Vereenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815-1830). Op 21 juli 1831 legt Leopold I, de eerste Koning der Belgen, de eed af op de Belgische grondwet.

1830
In 1817 duikt de ziekte Cholera voor het eerst pandemisch op in Bengalen. In 1830 bereikt de ziekte Europa. In Nederland is een hoge sterfte aan de cholera in 1832-1833, 1848-1849, 1853-1855, 1866-1867 en 1873-1874.

1831
Charles Darwin vertrekt op 27 december voor zijn historische reis met het schip de Beagle. De reis duurt tot 2 oktober 1836.

1832
Kadaster in gebruik genomen

1833
Eerste statistische gegeven over de oppervlakte van de woeste gronden: 900.000 ha.

1834
Het eerste land dat over meteorologische dienst beschikte is België, waar het Koninklijk Meteorologisch Instituut van België wordt opgericht. Andere Europese landen volgen enkele jaren later: Pruissen in 1847, Rusland in 1849 en Nederland in 1854

1835 (5 mei)
De eerste trein op het vasteland rijdt tussen Brussel en Mechelen over een lengte van 21 km.

1836 (november)
Een zware storm veroorzaakt in het Westen van het land grote overstromingen. Dit was onder meer de aanleiding tot het droogmaken van de Haarlemmermeer.

1837
Tijdens een veldonderzoek in de Jura in 1836 raakte de Zwitserse natuuronderzoeker Louis Agassiz (1807-1873) ervan overtuigd dat granietblokken door gletsjers minstens 100 km van de Alpen weg waren meegevoerd. In 1837 gebruikte hij voor het eerst de term ijstijd (die Eiszeit) en in 1840 publiceerde hij zijn ideeën in een baanbrekend boek: Etudes sur les glaciers.

1838 (1 mei)
Sociëteit Natura Artis Magistra opgericht.

1839
Opening van de eerste Nederlandse spoorweg tussen Haarlem en Amsterdam.

1839
The Royal Loo Hawking Club onder leiding van Prins Alexander van Oranje-Nassau opgericht. Deze heeft tot 1855 bestaan.

1839 (1 februari)
De Belgische Staat is officieel erkend.

1840
Omstreeks 1840 komt door een schipbreuk Cranberry op Terschelling terecht.

1840
Droogmaking van de Polder Nootdorp. Dit was de eerste polder waarbij stoombemaling wordt toegepast.

1840 (6 juni)
Landontginningswet.

1840 oktober Door de drooglegging van de laagveenplassen Zuidplaspolder (1840) en droogmaking van de Nieuwerkerkse plassen (1874) verdween het Schollevaarseiland, één van de bekendste broedkolonies van moerasvogels.

1841
Dirk Rudolph Gevers Deynoot (1807-1877) publiceert “over de teelt van de Chineesche radijsplant in ons Vaderland” op een vraag van de Nederlandsche Maatschappij ter bevordering van nijverheid te Haarlem. Deze plant is nu bekend onder de naam rammenas.

1842
In Noord-Holland ontstaan door droogmaling de Waard- en Groetpolder.

1843
De eerste Guano in Nederland wordt geïmporteerd door de Rotterdamse firma's Mees en Moens en Lenardson & Co.

1843
Drainage wordt het eerst toegepast in Engeland door John Read. In Nederland krijgt de buizendrainage na 1860 een grote uitbreiding in de akkerbouwgebieden op de zeeklei, aanvankelijk vooral in Groningen. Het eerste (experimentele) gebruik van drainage met gebakken stenen buizen is in 1845 in de Zeeuwse Wilhelminapolder bij Goes.

1844
In juni worden de allerlaatste twee reuzenalken op Eldey gevangen en naar het Koninklijk Museum in Kopenhagen gezonden.

1845
Vereeniging voor de Flora van Nederland opgericht, later Nederlandsche Botanische Vereniging genoemd.

1845 (12 oktober) Nederlandsche Entomologische Vereeniging opgericht

1846
De Maatschappij tot Nut van ‘t Algemeen (opgericht in 1784) schrijft een prijsvraag uit : Of en in hoeverre de ontginning van woeste gronden een geschikt middel mocht geacht worden tot stuiting van de kwaal der armoede". Het bekroonde antwoord wordt in 1850 uitgegeven.

1846
Een nieuwe aardappelziekte Phytophtora infestans richt een enorme ravage aan onder de aardappeloogst.

1846
Vereeniging tot Bevordering der Inlandse Ichthyologie (vissenkunde) opgericht.

1846
Op 24 juli spoelt in Zandvoort een Butskopwalvis aan. De Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen in Haarlem onderkent deze unieke vondst, koopt het dier aan en vraagt de bekende anatoom Willem Vrolik om de walvis te ontleden.

1847
In Noord-Holland van 1845 tot 1847 de Anna Paulowna polder bedijkt en drooggemalen (5200 ha).

1849
In Utrecht begint de meteoroloog C.H.D. Buys Ballot in de kelder van de Sonnenburg met geregelde meteorologische waarnemingen.

1850
Eerste kaart van de Topografische en Militaire Kaart van het Koningkrijk der Nederlanden verschenen tussen 1850 en 1864 (1:50000 in 62 bladen)